00:00:00Reklamcılık dünyasının en yeni mecralarından biri olan internet, markaların mesajlarını web üzerinden hedef kitlelerine ulaştırdığı bir reklam uygulamasıdır. Online pazarlama faaliyetleri arasında yer alan bu yeni alan, ürün ve hizmetlerin, internet tabanlı uygulamalar ile sunulması olarak tanımlanabilir.
Bilişim ve iletişim teknolojilerindeki gelişim ve yenilikler, internetin yaygınlık kazanmasını sağlayıp, erişimi kolaylaştırırken, firma ve markalar için de yeni bir ‘reklam mecrası’ ortaya çıkardı. Kullanıcısı ve etki gücü giderek artan bu yeni mecranın, kullanıcılar arasında sağladığı iletişimi reklamveren ve hedef kitle arasında da sağlayabileceği hızla keşfedildi. Firmalar ve markalar için artık farklı bir yatırım alanı olan internet, reklam dünyasının en yeni unsurlarından biri olarak literatürdeki yerini aldı.
Sayısal teknolojinin gelişimi sonrasında bilgisayar kullanımının artması ve dünya çapında yaygınlık kazanması, interneti gündelik yaşamın bir parçası haline getirdi. Yeni çağın yeni iletişim aracı olarak kullanıcıdan büyük bir ilgi gören internete, reklamverenler de kayıtsız kalmadı. Tüketicisine her an her yerde ulaşmayı amaçlayan markalar, artık yeni mecrada yeni reklam biçimleri ile ‘var olmaya’ hazırdı.
Amerika’da ortaya çıktı…
İlk olarak 60’lı yıllarda ABD’de askeri amaçlı bir proje ile ortaya çıkan internet, 1989 Mart’ında haberleşme amacıyla geliştirilmeye, 1991 yılında ise etkin olarak kullanılmaya başlandı. İnternetin gelişmesindeki son aşama ise WWW (World Wide Web)’in geliştirilmesi oldu. Ocak 1993’te, internet üzerinde sadece 50 site bulunurken, bu sayı Ekim ayında 500’e çıktı. Oldukça hızlı bir büyüme gösteren internette, 1994 yılında ise yeni tarayıcı programlar piyasaya girdi.
3 yıl gibi kısa bir sürede internetteki host sayısı 3 milyona ulaştı ve girişimciler için yepyeni bir kazanç kapısı açılmış oldu. Aynı yıllarda bankalar ve alışveriş merkezleri ilk sanal şubelerini açtılar. İlk internet radyosu yayına geçti. Hükümetler başta olmak üzere pek çok sivil toplum kuruluşu ve organizasyonun kendi web sitelerini açmaya başlamaları ile birlikte, Internet, resmi kurumlarca tanınan bir yapı haline geldi.
90’lı yılların ikinci yarısından itibaren ise internette reklam yapma yapılanmaları hız kazandı. İnternette yayınlanan ilk reklam,1994 yılında AT&T şirketi tarafından Wired adlı internet dergisine verilmiş bir banner reklamdı. İnternetin, ticari olarak kullanılmaya başlandığı ilk yıllarda genellikle dolaylı tanıtımlar hakimdi. Yine bu dönemde, artan kullanıcısı sayısı, büyük yayınevleri ve yatırımcıları harekete geçirdi. Çeşitli arayışlar içine giren girişimciler, farklı sayfalarla bağlantı kurma imkanı sağlayan ‘web sayfaları’nı keşfetti.
Bununla beraber 90’ların sonundan itibaren özellikle ABD'de Internet’in önemli bir reklam mecrası olduğu büyük ölçüde kavrandı; sadece Internet reklamcılığı üzerinde çalışan ajanslar açıldı.
Internet reklamcılığının ilk uygulamalarının görüldüğü ABD’de yaşanan gelen gelişmeler,
daha sonra Avrupa ve Asyalı şirketlerin de dikkatini çekmeye başladı. Özellikle, çok uluslu şirketler, Internet’i ciddi bir reklam mecrası olarak değerlendirmeye başladı.
Türkiye’deki gelişim…
(IAB Türkiye’de yayınlanan makaleden derlenmiştir)
12 Nisan 1993 tarihinde ODTÜ-TÜBİTAK ortak çalışması ile kullanıma açılan internet, zaman içinde üniversiteler arasından çıkıp kamuya açılmıştır. İlk internet servisi sağlayıcısı ise Tr. Net olarak kayıtlara geçmiştir. Fakat özel olarak açılan ilk web sitesi ya da internete verilen ilk reklam maalesef bilinemiyor. İnternet reklamcılığının Türkiye’deki reklamcılık çalışmaları arasında yerini alması ise 90’lı yılların sonunu buldu. 2000’li yıllara gelindiğinde ise tüm dünyada yaşanan dijital devrime ve gelişime paralel olarak Türkiye’de de uygulama alanı bulan internet reklamcılığı, büyük holdinglerin girişimleri ile hayata geçirilmeye başlandı. Öncelikle, Hürriyet, Milliyet, Sabah gibi gazetelerin web siteleri internet üzerinden yayına başladı, ardından da Turk.net, İxir, Turkport, Veezy,E-kolay, Netbul ve Superonline gibi portaller web dünyasında yerini aldı. Büyük grupların yatırımları dışındaki en büyük yapılardan birisi de Mynet’ti. Bunun yanında, Yahoo’nun da Türkiye’de bir iletişim ofisi bulunuyordu.
2001 yılında yaşanan ekonomik krizle birlikte, tüm mecralar gibi internet de yaşanan krizden nasibini almıştı. İnternet kullanıcı sayısının 250 bin civarında olduğu bu dönemde, internette reklam kampanyası yürüten reklamveren sayısı da 100’ün biraz üzerindeydi. 2005 senesi ise Türkiye’deki çalışmalar açısından bir dönüm noktası olarak kabul edilebilir. Çünkü bu dönemde internet kullanımının % 20’lere ulaşmasıyla MSN, Google gibi dünya markaları da Türkiye pazarına girmeye başladı. 2006 yılında açılan Google Türkiye ofisi, Türkiye’de internet reklamcılığının geliştiğinin en belirgin göstergesiydi. Aynı zamanda internet üzerinden yayın yapan haber sitelerinin de artış göstermesiyle, bu alan çok daha cazip hale gelmeye başladı. İnternet mecrası, medya planlama ve satınalma çalışmalarına daha fazla dahil edilmeye başlandı.
2007 ve sonrası ise Facebook, Frienfeed ve Twitter gibi sosyal paylaşım ağlarının gündelik yaşamdaki paylarını iyice arttırmasıyla markaların yeni arayışlarına sahne oldu. Markalar sosyal medyanın bir parçası olarak internet yatırımlarını arttırmaya, kullanıcıya eğlenceli bir yolla ulaşmaya başladı. İnternetin bir reklam mecrası olarak kabul görmeye başlamasıyla, sektörleşmeye yönelik çalışmalar da hız kazandı. 2006 yılında IAB (Interactive Advertising Bureau /İnternet Reklam Bürosu)Türkiye Platformu’nun kurulması ise sektörel standartların oluşturulması bakımından atılan en önemli adım oldu.
Şu an 26 milyon internet kullanıcısının bulunduğu Türkiye’de, internet’e ayrılan bütçede ve reklamveren sayısında artış görülmesine rağmen, dünya geneliyle kıyaslandığında, halen rakamların çok gerilerde kaldığı gözlemleniyor. IAB Avrupa verilerine göre, 2009 senesinde Avrupa’ da İnternet Reklamcılığına yapılan harcamalar % 4,5 artarak 14.7 milyar euro’ya yükseldi. Diğer mecralara göre artış hızı olan tek mecra olan internetin toplam reklam yatırımı içerisinden aldığı pay %18 oldu. Şu an 26 milyon internet kullanıcısının bulunduğu Türkiye’ de bu ortalama RV tarafından % 6,98 olarak açıklanmıştı.
İNTERNETTE REKLAM UYGULAMA ŞEKİLLERİ
Web Sitesi
İnternet üzerinde insanların ulaşabildiği bir site oluşturmak; yazılı, resimli hatta sesli, görüntülü olarak şirketin vermek istediği mesajları, bilgilendirmeleri, servis ve ürünleri mevcut ve potansiyel müşterilere ulaştırmanın en kolay yollarından biridir.
E-Mail Reklamları
Reklamların,e-postalar aracılığıyla mail adreslerine ulaştırılmasını sağlar. Bu sayede reklamveren, demografik bir e-mail veritabanı oluşturabilir, kampanyalarını bu unsurlar çerçevesinde oluşturabilir.
Akıllı Linkler (Intellitxt / metin içi reklam)
Akıllı link; web siteleri sayfalarında bulunan metinlerinde bazı kelimelerin renklendirme ya da farklı yöntemlerle belirginleştirilerek ‘link’ olarak sayfada yer almasıdır. Kullanıcı, akıllı link üzerine geldiğinde, bir reklam kutusu açılır ve bu kutuda zengin medya banner uygulamalarına benzer animasyon, ses veya video gösterilebilir.
Affiliate Reklamları (Satış Ortaklığı)
Online satış yapan büyük mağazaların, küçük site operatörlerinin işlettiği sitelere ya da kişiye özel sayfalara linkler koyarak satış yapmaları sayesinde ortaya çıkan reklam türüdür. Bu reklam türü, basit bir tabirle komisyonculuk olarak nitelendirilebilir
Bu uygulamayı kullanan siteler satın almayı yapan kişinin hangi siteden geldiğini kolayca belirleyebilir ve reklamı yayınlayan site sahibine de satışlar üzerinden komisyon verilir. Bu sayede sadece satış başına komisyon ödeyen reklamverenler binlerce sitede reklamını düşük maliyetlerle yapma fırsatı yakalar.
İçerik Sponsorluğu
Ürün özellikleriyle tüketici arasında bağ kurularak markanın tanıtılması amacıyla uygulanan reklamlardır. Bu reklam türünde reklamveren, belirli bir süre için satın aldığı alanda, hedef kitlesine uygun olarak kurgulanmış içeriği ürün ya da hizmetini tanıtmak amacıyla yayınlar.
Banner Reklamları
İnternetin başlangıcından itibaren ortaya çıkan ilk reklam türüdür. İnternet'te ilk defa reklam veren şirketlerin çoğu hedef kitlelerine ilk olarak banner reklam ile ulaşmaya çalışırlar. Türkçe karşılığı “Manşet, Büyük başlık” anlamlarına gelen bannerlar, reklam amaçlı kullanılan, marka, hizmet veya ürün tanıtmak için hazırlanmış hareketli veya hareketsiz reklam öğeleridir.
İnternet reklamcılığında kullanılan bannerlar; Standart ve Zengin Medya (Rich Media) olarak iki farklı türde uygulanır.
Standart Bannerlar, dünya genelinde kabul görmüş formatlardan oluşmaktadır. Bannerların boyutları, dosya büyüklükleri ve yaklaşık yüklenme süreleri İnternet Reklam Bürosu (I.A.B.- Internet Advertising Bureau) tarafından belirlenen standartlar çerçevesinde saptanmıştır. Aşağıda IAB'nin belirlemiş olduğu banner reklam standartları yer almaktadır:
|
Dikdörtgen ve pop-up bannerlar
|
|
Banner Türü
|
Örnek
|
Tavsiye Edilen
Maksimum
İlk Yükleme Dosya Büyüklüğü
|
Tavsiye Edilen
Animasyon
Süresi
(Saniye)
|
|
300 x 250 IMU - (Orta Boy Dikdörtgen)
|
|
40k
|
:15
|
|
250 x 250 IMU - (Kare Pop-Up)
|
|
40k
|
:15
|
|
240 x 400 IMU - (Dikey Dikdörtgen)
|
|
40k
|
:15
|
|
336 x 280 IMU - (Büyük Boy Dikdörtgen)
|
|
40k
|
:15
|
|
180 x 150 IMU - (Dikdörtgen)
|
|
40k
|
:15
|
|
300x100 IMU - (3:1 Dikdörtgen)
|
|
40k
|
:15
|
|
720x300 IMU – (Pop-Under)
|
|
40k
|
:15
|
|
Banner ve Butonlar
|
|
468 x 60 IMU - (Tam Banner)
|
|
40k
|
:15
|
|
234 x 60 IMU - (Yarım Banner)
|
|
30k
|
:15
|
|
88 x 31 IMU - (Mikro Bar)
|
|
10k
|
:15
|
|
120 x 90 IMU - (Buton 1)
|
|
20k
|
:15
|
|
120 x 60 IMU - (Buton 2)
|
|
20k
|
:15
|
|
120 x 240 IMU - (Dikey Banner)
|
|
30k
|
:15
|
|
125 x 125 IMU - (Kare Buton)
|
|
30k
|
:15
|
|
728 x 90 IMU - (Leaderboard)
|
|
40k
|
:15
|
|
Skyscraperlar (Gökdelenler)
|
|
160 x 600 IMU - (Geniş Skyscraper)
|
|
40k
|
:15
|
|
120 x 600 IMU - (Skyscraper)
|
|
40k
|
:15
|
|
300 x 600 IMU - (Yarım Sayfa Reklam)
|
|
40k
|
:15
|
Kaynak: http://www.iab.net
*IMU: Interactive Marketing Unit (İnteraktif Pazarlama Ölçü Birimi
Zengin Medya Bannerlar ise animasyon, ses, video veya etkileşimli özellikler içeren banner çeşitleridir. Kullanıcı ile etkileşim kurmaları ile standart bannerlardan ayrılan bu bannerlar ise şu şekilde sıralanır;
· Rollover Banner : Standart banner görünümünde olup fare ile üzerine gelindiğinde aşağıya doğru açılarak belli bir büyüklüğe ulaşan fare çekildiğinde de eski halini alan bir reklam çeşididir.
· Expandable Banner : Rollover banner ile arasındaki fark, kapalı konumdayken standart dışı bir format olabilmesi ve sadece aşağıda değil sola sağa ve bazı uygulamalarda yukarıya dahi açılabilmesidir. Her iki formatta da banner’ın açık versiyonunun standart bir boyutu yoktur, reklamverenin isteğine veya tasarımcının kararına göre değişebilir.
· Sticky Banner: Sticky banner, normal şartlarda web sitesi sayfa şablonunun dış kısmında sol veya sağ alanda bulunan banner çeşitidir. Bu banner’ın “sticky” yani “yapışkan” olarak tanımlanmasındaki sebep, sayfa aşağı kaydırılsa da, banner’ın sabit olarak ekranda kalmasıdır.
· Floating Ad: Floating Ad, web sitesi sayfaları “üzerine” yerleşim ve boyut bağımsız olarak açılabilen, animasyon, ses ve video içerebilen banner çeşitidir. Genel olarak, açtığınız sayfanın üzerinde herhangi bir alanda belirir ve ancak “kapat” butonu tıklayarak kapatılabilir.
· Ad Corner (Cover Page): Ad Corner, Floating Ad benzeri fakat görünüm ve etkileşim anlamında bazı farkları olan banner çeşididir. Ad Corner’ın Floating Ad ile en önemli farkı, sayfaya ilk girdiğinizde kendiliğinden açılması, fakat “kapat” butonuna tıkladığınızda ufalarak sayfanın belirli bir alanına yerleşmesidir.
· Interstitial Banner: Sayfalarda gezinirken beliren ve site yapısından tamamen farklı bir sayfa tasarımına sahip olan “sayfa arası” banner çeşididir. Kullanıcı, herhangi bir alt sayfadan bir başka sayfaya tıkladığında, site yapısından farklı bir sayfa açılır ve Interstitial Banner görüntülenir. (Çoğu Interstitial banner çeşitinde, banner’ın görüntülenmesi için bir saniye aralığı vardır ve bu süre bittiğinde banner sayfası zaten kendiliğinden kapanır.)
· Page Skin: Sayfa giydirme yapılan ve diğer tüm banner türlerinden farklı bir uygulamadır. Page skin uygulamalarında, web sitelerinin ana şablon yapısının dışında kalan sol ve sağ alandaki boşluklara reklam amaçlı görseller yerleştirilir.
· Z-Type Banner: Sayfanın en alt kısmında yer alır. Sayfa üzerinde hareket edildiğinde alttaki pozisyonunu korur.
· Streaming Video: Sayfanın reklam alanı bölümünde video olarak yayınlanır.
· Pop Up Reklamları:İnternet kullanıcılarının sayfalar ya da siteler arasında geçiş yaparken karşısına çıkan tam sayfa reklamlarıdır. Açılan pencerenin arkasında kalarak sayfaya yüklenen bu reklamların, müzik ya da animasyon kullandıkları için daha etkili bir tür olarak kabul edilir. Web sitesinin açılmasıyla birlikte hemen açılan küçük reklam penceresidir.
Arama motoru reklamcılığı (Search engine Marketing-SEM),
Arama motoru, internet üzerindeki web sitelerini başlıklarına, açıklamalarına, anahtar kelimelerine ve içeriklerine göre indeksleyen sistemlerdir. Google ve benzeri arama motorları üzerinde yayınlanan “internet reklamları’ Arama Motoru Reklamları olarak tanımlanır. Aslında, farklı arama motorları üzerinde yayınlanabilen bu reklamlar, Google’ın bu alandaki yükselişi ile günümüzde genel olarak Google ile birlikte anılmaya başlandı.
Google Adwords, Google’ın anahtar kelime ve içerik eşleştirme bazlı reklam programıdır. Adwords, anahtar kelimelerin aranması sonrasında çıkan sonuç sayfasında, reklamverenlerin ürün ya da hizmetleri ile ilgili reklamlarının doğal arama sonuçlarının sağında sayfanın sağ tarafında veya sol üstte yer almasını sağlar.
Google Adwords’te reklamlar şu şekilde görüntülenir;
· Google Arama Motoru: Sağ taraf ya da en üstte “Sponsor Bağlantı” şeklinde.
· Arama Ortakları Sayfalarında: Arama altyapısı olarak Google’ı kullanan Portal ya da benzeri sitelerde. Adwords reklamları bu sitelerde, arama sonuçlarının en üst kısmında görüntülenir.
· İçerik Ortaklarının Sayfalarında: İçerik ortakları, Google’ın Reklam Yayıncılık programı AdSense’e kayıtlı web siteleridir. Bu sitelerdeki Adwords reklamları, içerik ortaklarının belirlediği yerlerde görüntülenmektedir.
Aşağıda, arama motoru reklamından bir örnek yer almaktadır;
İNTERNET REKLAMCILIĞININ AVANTAJLARI
Hızlı Sunum: İnternette,reklamların hazırlanması ve yayınlanması, geleneksel mecralara göre, daha kısa sürede gerçekleşir. Ayrıca, reklamalr üzerinde yapılacak düzeltme ve eklemeler de daha hızlı ve daha az maliyetle yapılabilir.
Düşük Maliyet: Diğer mecralara göre, çok daha küçük bütçelerle geniş bir hedef kitleye erişim imkanı verir.
Yer Bazında Gösterim: Reklamlar,belirli bir coğrafyaya yönelik olarak tasarlanabilir. Böylece, o coğrafi bölgeye özel olarak üretilmiş mesajlar, asıl hedef kitlesine ulaştırılabilir. Ayrıca, e-posta uzantıları, alan adı uzantıları gibi yer belirleyici unsurlar sayesinde belirli bir bölgeye yada gruba yönelik kampanyalar üretilmesine imkan verir.
Zaman Bazında Gösterim: Reklamın,kullanıcı tarafındangörüleceği zamanı seçmek mümkündür. Farklı kullanıcıların bağlanma zamanı, oturum süresi, ziyaret amacı gibi özelliklerine göre reklamların zaman bazında belli hedef kitleye ulaşmasını sağlar.
Etkileşim: E-medya alanı olarak da işlev gören Internet, müşteri ve üreticileri biraya getirerek sağladığı hızlı ve etkin iletişim ile aralarında daha güçlü ve sürekli bir ilişki kurulmasını da sağlamaktadır.
Ölçülebilirlik: Internet reklamcılığını geleneksel mecralardan ayıran en temel özelliklerden birisi de daha hızlı ve net bir şekilde sonuçlarının ölçümlenebilir olmasıdır.
Reklamların ölçümlenebilmesi, geri dönüşümlerin de daha hızlı şekilde alınmasına imkan verir.
Internette yayınlanan reklamla ilgili bütün trafik, elektronik olarak raporlanabilir.
Bu sayede reklam ajansları, medya ajansları ve reklamların yayınlandığı portallar ve reklamverenler; bu veriler ışığında Internet reklamların etkinliği konusunda fikir edinebilirler.
İNTERNET REKLAMCILIĞININ DEZAVANTAJLARI
· Kullanıcı sayısının kısıtlı olması,
· Elektronik alışverişin tam olarak çözülemeyen güvenlik sorunu,
· Potansiyel müşteriler piyasa araştırmalarında lnternet'i tercih ederken, alışverişlerinde geleneksel yöntemleri kullanmaları,
· ?Internet reklamcılığının reklam verenler açısından yeni bir reklam medyası olması.
· Internet reklamları, Internet’in bütünselliği içinde hedef kitleyle buluştukları için dikkat çekmelerinin daha zor olması
· İnternette reklam sektörünün, yerleşik kuralları henüz oluşmadığından, bu alana özel bazı sorunlar oluşur. Özellikle kolay, ucuz ve hızlı olması gibi nedenlerle yoğun olarak tercih edilen elektronik posta, ciddi mesaj kirliliği yaratarak e-posta reklamlarının etkisini ortadan kaldırır.
· Ayrıca, web sayfasını ziyaret eden kullanıcıların bilgisi dışında onlar hakkında toplanan bilgilerin, bazı iş modellerine ücret karşılığında satılması ve kullanıcılara sürekli reklam içerikli mesajlar gönderilmesi gibi etik dışı kullanımlara da neden olabilir.