Türk Basın’ında bir gelenek olan bayram gazetesi için yeniden kollar sıvandı. Ancak bu bayram da gazete hayata geçmedi. Medyaloji’ye açıklamalarda bulunan Gazeteci Yazar Altan Öymen’e göre, gazeteler arasındaki rekabet, Bayram Gazetesi’ne engel.

Türk basınında uzun yıllar devam eden ancak 1993 yılında kaldırılan ‘Bayram Gazetesi’ geleneği, geçen Ramazan Bayramı’nda yeniden gündeme geldi.
Basın İlan Kurumu Genel Müdürü Mehmet Atalay, Bayram Gazetesi'nin Türkiye’de bir gelenek olduğunu belirterek, bu geleneğin devam etmesi için kolları sıvadı.
Ancak, 24 ulusal gazeteden, 6 gazetenin patronu yurt dışında, şehir dışında ve tatilde olmasını gerekçe göstererek protokolümüzü imzalamaması üzerine, projenin Kurban Bayramı’na kaldığı açıklansa da, bu bayram da ‘Bayram Gazetesi’ geleneği hayata döndürülemedi.
Birçok gazetecinin desteklediği “bayram gazetesi” geleneğinin şu anda hayata geçmemesinin nedeni olarak genel kanı, gazeteler arasındaki rekabet ortamı. 

“Rekabet ‘Bayram Gazetesi’ne engel”
Konuya ilişkin Medyaloji’ye açıklamalarda bulunan Gazeteci yazar Altan Öymen, ‘Bayram gazetesi’ni desteklediğini belirterek, gazeteler arasındaki rekabetin, bu geleneği engellediğini söyledi: 

Öteden beri bayram gazetelerinin çıkmasından yanayım. 1950’lerin başından bu yana kanun haline gelmişti. Ancak 1990’larda bir gazetenin bu geleneği bozmasının ardından bayram gazeteleri de kaldırıldı. Kötü de oldu. Çünkü gazetecilerin tatil yapması çok zordur. Mesela bir yazı işleri müdürü tatilde de olsa, telefonla olan biteni takip etmek zorundadır. Keza bir muhabirin de yine tam olarak tatil yapması mümkün olmamaktadır. Ama bayram gazeteleri ile en azından yılda 5 gün gazeteciler tatil yapabiliyordu.
Biz de gelenek haline gelen bayram gazetelerine benzer uygulamalar, Dünya’da da bulunmaktaydı. Örneğin Fransa, “1 Mayıs”ta gazete çıkarmazken, Almanya da bazı dini bayramlarda bunu uygulamaktaydı.
Bayram gazetelerinin yeniden çıkarılması için, gazetelerin ortak bir uzlaşmaya varmaları gerekiyor. Gazetelerden biri yayımlansa, diğerleri de rekabet nedeni ile geri kalmamak için, karara uymuyorlar. 

“Gazeteler arasında eskiden dayanışma vardı”
Gazeteci yazar Orhan Erinç’e göre ise; gazeteler şirket haline gelmeden önce dayanışma içindeydiler:
Eskiden gazeteler arasında bir dayanışma vardı. Şimdiki gibi şirket değil, şahıslara ait olmalarının etkisi de vardı bunda. Bayramlarda, ‘Bayram Gazetesi’ çıkar, geliri de Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’ne bırakılırdı. Ancak Sabah Gazetesi bu duruma itiraz etti ve bu kötü de oldu. Sabahın itirazı ile ‘Bayram Gazetesi’ uygulaması da sona erdi. Çünkü tek bir gazetenin itirazı, tıpkı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin tek bir üyesinin itirazı gibi kararı bozdu. 

Bayram Gazetesi Nedir?
‘Bayram gazeteleri’ Türk basın tarihinin en anlamlı geleneklerinden biriydi. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti tarafından çıkarılırdı. Böylelikle ulusal gazeteler bayramda yayın yapmaz, gazeteciler de ‘bayram’ yapmış olurdu. Üstelik işsiz gazetecilere çıkarttırılan gazetede, üç gün çalışılan kişilere bir aylık maaş verilerek, mesleki bir dayanışma örneği sergilenirdi.
‘Bayram gazetesi’nin bilinen tarihi ise, 1946’ya dayanıyor. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, kurulduğu yıl olan 1946’dan bu yana, ‘bayram gazetesi’ni gelenek haline getirmişti. Böylece günlük gazeteler, yayınlarına bayramda ara veriyor, normal şartlarda çok zor tatil yapan gazeteciler de bayramda tatil hakkına kavuşuyordu. Bu geleneğe ilk itiraz, 1950 yılında Yeni Sabah gazetesinin sahibi Safa Kılıçlıoğlu’ndan geldi. Kılıçlıoğlu, bayramda çıkacaklarını ilan edince, diğer gazeteler de yayınlanmaya karar verdi. Cemiyet ise, bu ısrar üzerine bayram gazetesini çıkarmaya son verdi. 

Ancak, 13 Haziran 1952'de çıkarılan 5953 sayılı kanunla, bayramda gazete yayın hakkı tekrar Cemiyet'e verildi. Bu karara uymayan gazetelere de, 5 bin liradan aşağı olmamak şartı ile ağır para cezaları öngörüldü. 1952’den 1992 yılına kadar yaklaşık 40 yıl bu gelenek, İstanbul, Ankara, İzmir ve Çukurova Gazeteciler Cemiyeti tarafından sürdürüldü. Ta ki 1992 yılına gelene kadar… 

Bu gelenek neden bitti?
1992 yılına gelindiğinde Sabah gazetesi patronu Dinç Bilgin, bayram gazetesi uygulamasının anayasanın öngördüğü basın özgürlüğüne aykırı olduğunu söyledi. Sabah gazetesinin bayramda gazete çıkarma ısrarı üzerine, diğer gazeteler de pes etti. Gazeteciler Cemiyeti ise bunun üzerine, Sabah gazetesini ihtiyati tedbir kararı ile toplatma talebinde bulundu. Ancak ilgili mahkemeler, kanunda ihtiyati tedbir kararı verileceğine dair hüküm bulunmadığı gerekçesi ile talebi reddetti. Böylece, 1993'te bütün gazeteler bayramda yayınlanmaya başladı. Bu tarihten itibaren de, gazetecilere bayram tatili olanağı sunan ve işsiz gazetecilere bayramda iş olanağı sağlayan “bayram gazetesi” geleneği tarihe karışmış oldu. 

Medyaloji.net / DİLEK KARAGÖZ